Με αφορμή τη μνήμη των γεγονότων του Μακεδονικού Αγώνα, που κάθε Οκτώβριο τιμώνται σε όλη την Ελλάδα, παρουσιάζουμε μια σειρά άρθρων αφιερωμένων στη συμβολή του Κολινδρού και των ανθρώπων του σ’ εκείνη τη μεγάλη εθνική προσπάθεια.
Ο Κολινδρός, σταυροδρόμι ιστορίας και παράδοσης, υπήρξε σημαντικό κέντρο οργάνωσης και δράσης κατά την περίοδο 1904–1908. Μέσα από μαρτυρίες, ιστορικά τεκμήρια και τοπικές πηγές, θα αναδείξουμε τα πρόσωπα, τις επιτροπές, τις διαδρομές και τα γεγονότα που συνέδεσαν την πόλη μας με τον αγώνα για την ελευθερία της Μακεδονίας.
Η ενότητα αυτή, ενταγμένη στη σειρά υπό τον γενικό τίτλο “Κολινδρός: Ρίζες και Αντηχήσεις” θα φωτίσει άγνωστες πτυχές της τοπικής ιστορίας και θα τιμήσει όσους κράτησαν άσβεστη τη φλόγα του ελληνισμού μέσα στις δυσκολίες της εποχής.
Κολινδρός: Ρίζες και Αντηχήσεις – Μέρος 16ο
“Από τον Κολινδρό στον Βάλτο των Γιαννιτσών – Οι Επιτροπές και οι Μακεδονομάχοι του”
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Μακεδονία βρισκόταν σε κρίσιμη καμπή. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία έχανε σταδιακά τον έλεγχο των επαρχιών της, και οι εθνικές κοινότητες προσπαθούσαν να καθορίσουν το μέλλον τους. Το καλοκαίρι του 1903, η Επανάσταση του Ίλιντεν, που οργανώθηκε από την ΕΜΕΟ (Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση), συντάραξε τη Μακεδονία.
Η ΕΜΕΟ, που εξέφραζε τις βουλγαρικές βλέψεις για τη δημιουργία «αυτόνομης Μακεδονίας» υπό βουλγαρική επιρροή, προχώρησε σε βίαιες επιθέσεις εναντίον των ελληνικών χωριών. Η καταστροφή και ο φόβος όμως δεν λύγισαν τους Έλληνες· αντίθετα, τους αφύπνισαν.
Από εκείνη τη στιγμή ξεκινά η οργάνωση του ελληνικού αντιστασιακού δικτύου. Με την καθοδήγηση των ελληνικών προξενείων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου, και με την πρωτοβουλία ιερέων, δασκάλων και προκρίτων, δημιουργήθηκαν σε όλη τη Μακεδονία τοπικές επιτροπές άμυνας και δράσης. Μία από τις πιο δραστήριες γεννήθηκε στον Κολινδρό.
Ο Κολινδρός, μικρή αλλά ζωντανή κωμόπολη, βρισκόταν σε κομβική θέση ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη, το Ρουμλούκι και την Πιερία. Από τα τέλη του 1903 συγκροτήθηκε εκεί η «Επιτροπή Αγώνος Κολινδρού», με ανθρώπους που διέθεταν κύρος, γνώση και αγάπη για την πατρίδα: τον Δημήτριο Αναστασιάδη, τον Εμμανουήλ Αντωνιάδη (ή Γεωργούδη), τον Αθανάσιο Γαλατσόπουλο, τον Ιωάννη Κυριακού και τον Θωμά Παπαντώνη.
Ο σκοπός τους ήταν πολύπλευρος:
να οργανώσουν την άμυνα του τόπου, να φροντίσουν για τη στρατολόγηση εθελοντών, να διασφαλίσουν τον ανεφοδιασμό των ανταρτικών σωμάτων που δρούσαν στο Ρουμλούκι, στη Νάουσα και στον Βάλτο των Γιαννιτσών, και να κρατήσουν άθικτο το ελληνικό φρόνημα. Μέσα από τα σπίτια και τα καφενεία του Κολινδρού μεταφέρονταν όπλα, τρόφιμα και πληροφορίες. Οι δρόμοι του έγιναν φλέβες του Αγώνα.
Λίγο αργότερα, δημιουργήθηκε και η Επιτροπή Αμύνης Κολινδρού, με επικεφαλής τον Θεολογίδη Σωτήριο, που συντόνιζε την προστασία του πληθυσμού και τη χρηματοδότηση των σωμάτων. Στον αγώνα αυτόν συμμετείχαν επίσης οι Καλαφάτης Σωτήριος, Κοχλίκης Πέτρος, καθώς και η οικογένεια των Κοντονώτα, γνωστή για την τόλμη της στη μεταφορά οπλισμού και εφοδίων.
Από τον Κολινδρό ξεκινούσαν και οι πρώτες αποστολές προς τον Βάλτο των Γιαννιτσών, όπου οι ελληνικές δυνάμεις συγκρούονταν με τους κομιτατζήδες της ΕΜΕΟ. Σώματα όπως του καπετάν Μακρή (Αθανάσιου Χατζόπουλου) και αργότερα του Τέλλου Άγρα τροφοδοτήθηκαν και υποστηρίχθηκαν από τον Κολινδρινό πληθυσμό.
Στο μητρώο του Συλλόγου Μακεδονομάχων – Εθνική Οργάνωσις “Ο Παύλος Μελάς”, τα ονόματα των Κολινδρινών αγωνιστών καταγράφονται με τιμή:
ο Θωμάς Γκουλιόβας, πρωτοπαλίκαρο του καπετάν Μακρή, που έπεσε στη Χοντροσούγκλα το 1906, ο Σωτήριος Τούμπας, ο Δημήτριος Μαντίκος (Χρυσάφης) και ο Βασίλειος Σούρας, μέλη της ομάδας «Παγάνα», οι Σεβδαλής Θεμιστοκλής και Σουλουπουτιάς Αθανάσιος, καθώς και πολλοί άλλοι αφανείς μαχητές.
Δεν ήταν μόνο οι άνδρες που στάθηκαν όρθιοι. Ξεχωρίζει η μορφή της Χριστίνας Τρωγιάννου, δασκάλας του Κολινδρού και πράκτορος Γ΄ τάξεως, που πρόσφερε ανεκτίμητες υπηρεσίες στον Αγώνα — μετέφερε μηνύματα, έκρυψε αγωνιστές, ενίσχυσε τους πληγέντες και κράτησε άσβεστο το φως της ελληνικής παιδείας μέσα σε σκοτεινές εποχές.
Και ανάμεσα στα ονόματα εκείνης της εποχής, λάμπουν δύο πρόσωπα που συνδέουν άμεσα το παρελθόν με το παρόν:
ο Δημήτριος και ο Χαράλαμπος (Χαρούσιος) Χλημές, πρόγονοι σημερινών οικογενειών του Κολινδρού, των οποίων το επίθετο εξελίχθηκε αργότερα σε Χλεμές. Οι δύο αυτοί αγωνιστές συμμετείχαν ενεργά στα δίκτυα ανεφοδιασμού και οργάνωσης, και η παρουσία τους στα μητρώα των Μακεδονομάχων αποδεικνύει ότι ο Κολινδρός δεν έστειλε απλώς ανθρώπους στον Αγώνα, έδωσε οικογένειες ολόκληρες!
Η συμβολή του Κολινδρού ξεπερνά τα όριά του. Ήταν ένας ζωντανός κρίκος στο δίκτυο του Μακεδονικού Αγώνα, ένας τόπος όπου οι άνθρωποι δεν περίμεναν διαταγές από την Αθήνα — έδρασαν με τη δική τους πίστη και αυτενέργεια. Από εδώ πέρασαν αγγελιοφόροι, ιερείς, εκπαιδευτικοί, καπεταναίοι. Από εδώ ξεκίνησαν άνθρωποι που χάθηκαν στα βουνά, μα άφησαν πίσω τους μια μνήμη που ακόμα ανασαίνει.
Ο Κολινδρός στάθηκε φάρος και προμαχώνας του Ελληνισμού στην καρδιά της Πιερίας.
Κι αν η ιστορία του δεν γράφτηκε με μεγάλα γράμματα στα σχολικά βιβλία, γράφτηκε ανεξίτηλα στις ψυχές εκείνων που κράτησαν τη γη αυτή ελληνική!
(Συνεχίζεται)
